[Orzecznictwo] Uchwała SN (7) w sprawie tzw. “prokury łącznej niewłaściwej”

Prawie 14 (słownie: czternaście) lat zajęło Sądowi Najwyższemu uciszenie burzy, jaka na dobre rozpętała się po uchwale Sądy Najwyższego z dnia 27 maja 2001 roku (sygn. akt: III CZP 6/01), w której Sąd wyraził pogląd, że „Dopuszczalne jest udzielenie prokury jednej osobie z zastrzeżeniem, że może ona działać tylko łącznie z członkiem zarządu spółki lub prokurentem”, a dzięki któremu całkowicie wirtualna koncepcja prawna „prokury łącznej niewłaściwej” zagościła w naszej rzeczywistości.

Obecnie Sąd Najwyższy, uchwałą podjętą w dniu 30 stycznia 2015 roku, w składzie 7 sędziów (sygn. akt: III CZP 34/14), rozwiązał ten spór prawny stwierdzając, że niedopuszczalny jest wpis do rejestru przedsiębiorców w Krajowym Rejestrze Sądowym jednego prokurenta, z zastrzeżeniem, że może on działać tylko łącznie z członkiem zarządu.

Nie sposób nie powiedzieć – nareszcie! Osobiście nigdy nie mogłem pojąć, dlaczego sądy rejestrowe (i nie tylko) tolerują taki sposób reprezentacji spółki, w sytuacji, w której brak jest ku temu jakiejkolwiek podstawy prawnej. Przepisy o prokurze (wcześniej KH, teraz art. 109(1) – 109(8) KC) są w mojej ocenie jasne i nie dają pola do formułowania twierdzeń o dopuszczalności „prokury łącznej niewłaściwej” rozumianej jako prokurenta uprawnionego do działania tylko łącznie z członkiem zarządu.

Art. 109(4)1§1 KC stanowi, że prokura może być udzielona kilku osobom łącznie (prokura łączna) lub oddzielnie. Oznacza to, że to szczególny rodzaj pełnomocnictwa jakim jest prokura może być udzielone kilku prokurentom, w ten sposób, że w razie istnienia więcej niż jednego prokurenta – mogą oni działać albo samodzielnie albo łącznie. Jest tutaj mowa wyłącznie o prokurentach (nie innych osobach) i możliwym sposobie wspólnego działania w razie ich “mnogości”.

Dalej, art. 109(1)§2 KC stanowi, że nie można ograniczyć prokury ze skutkiem wobec osób trzecich, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Sąd Najwyższy w uchwale z 2001 roku wyraził pogląd, że chodzi tutaj wyłącznie o zakres przedmiotowy prokury, a nie sposób reprezentacji. Można tak oczywiście próbować twierdzić ale ani na gruncie KH ani KC nie wynika, żeby ustawodawca miał na myśli tylko zakres przedmiotowy, skoro reguluje również sposób wykonywania prokury (a już starożytrni Rzymianie zauważyli, że lege non distinguente nec nostrum est distinguere…)

Nie ulega oczywiście wątpliwości, że brak jest przepisu szczególnego, który pozwalałby na takie, jak omawiane, ograniczenie możliwości działania prokurenta (i tym samym wykonywania przez niego tego „zakresu przedmiotowego”) poprzez konieczność współdziałania z członkiem zarządu. I jak widać, co do tego obecnie Sąd Najwyższy nie miał wątpliwości. Nie ma jeszcze uzasadnienia uchwały, a póki co jedynie treść wniosku Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego o rozstrzygnięcie przez skład siedmiu sędziów Sądu Najwyższego rozbieżności w wykładni prawa jest dostępna tutaj.

A zatem spółki, w których funkcjonowali „prokurenci łączni niewłaściwi” powinny czym prędzej dostosować przyjęte zasady działania prokurentów, a też może sprawdzić, jakie umowy zostały dotychczas zawarte w takiej konfiugracji…

10 Responses to [Orzecznictwo] Uchwała SN (7) w sprawie tzw. “prokury łącznej niewłaściwej”

  1. wentok says:

    Problemu myślę nie będzie. Jak można się domyślać w świetle uchwały każdy taki prokurent niewłaściwy był ograniczony poprzez obowiązek współdziałania z członkiem zarządu tylko w stosunku wewnętrznym. Wszystkie te prokury są więc prokurami samoistnymi.

    • Leszek says:

      Problem jest, gdyż w KRS wpisuje się albo prokurę samoistną albo prokurę łączną (tu mamy tą niewłaściwą: z członkiem zarządu).
      Zatem wpis takiej prokury uzależniał jej stosowanie przy reprezentacji spółki. Innymi słowy, jeśli uznamy, iż nieważna była reprezentacja przez prokurenta działającego łącznie z członkiem zarządu to automatycznie nie stawałby się taki prokurent prokurentem samoistnym a czynność prawna przez niego zawarta nie stawałaby się ważna.

      • Dokładnie tak, problem jest i to nawet nie jeden. Podobnież uważam, że całkiem realna jest sankcja z art. 58§1 KC w przypadku takiej czynności prawnej kreującej prokurę łączną ograniczoną do działania z członkiem zarządu.

        pozdrawiam

  2. […] dotyczącej prokurentów niewłaściwych (choć fakt, uprzedzili mnie, nawet przez grzeczność zalinkuję do mecenasa Pawła Sikory, który popełnił na ten temat długi wpis, przeznaczony w sumie dla […]

  3. A np. w orzecznictwie niemieckim zdaje się od XIX w. dopuszcza się prokurę łączną niewłaściwą. Być może zatem kwestia nie jest tak oczywista…🙂

    • Przyznać muszę, że nie jestem biegły w niemieckim ustawodawstwie, więc ciężko mi się wypowiadać. A co do polskiego to moim zdaniem obecnie nie dopuszcza ono takiej wariacji prokury. Co innego, że skoro obrót tak bardzo jej potrzebuje i pożąda (i nie bez racji), to ustawodawca mógłby ten spór definitywnie rozstrzygnąć. Ale jak widać jest mnóstwo innych, bardziej palących kwestii…

      pozdrawiam

  4. Marek says:

    W niemieckim ustawodawstwie jest podobnie.

    • No to jeżeli tak to czym prędzej niemiecka doktryna powinna zaczerpnąć z przedmiotowej uchwały SN😉 Bo czym innym jest brzmienie ustawy, a czym innym pobożne życzenie i praktyczna potrzeba obrotu. Zawsze można KC znowelizować, brygada 460 wspaniałych wie co robić🙂

      pozdrawiam

  5. Aplikant says:

    Szkoda, że takie sprawy trwają tak długo. 14 lat to jednak zdecydowanie za długo.

  6. […] z orzeczeń (uchwała 7 sędziów, z 30/01/2015, III CZP 34/14), Sąd Najwyższy przesądził (jak dla mnie sprawę oczywistą), że „niedopuszczalny jest wpis do rejestru przedsiębiorców w Krajowym Rejestrze Sądowym […]

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: